Kaka CBAM Loko Ng’ano Ma Yudo Chiwo Gik Motudore Ne Oganda ma Ulaya
E odiechieng’ mar 1 dwe mar achiel higa mar 2026, chik moro nokalo okang’ kowuok e oboke nyaka e tim. CBAM, ma ne ochung’ne loso gik ma nyalo ketho piny, noweyo bedo kaka ng’at ma timo ripot kendo nochako ting’o pek mar pesa madier. Chakre chieng’no, tan ka tan mar carbon ma oting’o e chuma kod aluminium ma donjo e piny EU ting’o nengo ma inyalo kwano. Kendo nengono ok podho e wi ng’at ma rito gik moko kata ng’at ma kelo gikmoko e pinyno kende, to odhi malo, kendo o-keto nengo mar ng’ato ka ng’ato ma ni e chenrono.
Kuom jogo ma ng’iewo mtoka ma geno kuom jogo ma ng’iewo gik ma itiyogo e loso mtoka ma nigi tipo mag chuma e piny Asia, Yuropa ma Wuokchieng’, kod kuonde ma oko, penjono oselokore. Ok en kendo ni "CBAM biro kethowa", to "ng'ano kuom jogo ma chiwo mwandu magwa manyalo rito ngimane".
Somo motudore:2026-2028 Chike mag EU mag kelo gik moko mag mtoka e piny mangima: Gima Joma Kelo Mtoka e Pinje Duto Nyaka Ng’e

Kaka CBAM Filter Chen mar Chiwo Chuma mag Mtoka e Piny mangima
CBAM oriwo sektor auchiel, to ariyo kuomgi, ma gin chuma kod aluminium, gin gik ma konyo e loso mtoka. Kuom tipo mag chuma ma nigi ng’eyo matut e frem mag kombe kod gik ma itiyogo e ng’ado wich nyaka e gik ma itiyogo e rito masira, gik ma ni e bwo ng’wech mar CBAM ok gin gik ma itiyogo e ng’ado ng’wech. Gini kuonde duto.
Gima manyien e higa mar 2026 en yo ma itiyogo mar lando wach. Oboke mag CBAM iketo e nengo mar pesa ma EU ng’ado ne ng’ato, ma sani ng’ato ng’ado nengo ma romo €65-80 kuom tani achiel mar CO2. Ka ng’ato nigi ng’injo mar chuma ma nigi teko mar carbon ma oting’o tan 2.1 mar CO2 e tan achiel, ma en kwan ma piny China tiyogo e loso gik ma ng’ato nyalo ng’iewo, mano nyiso ni ng’ato onego ochul karbon ma romo €137 nyaka €168 kuom tan achiel mar chuma. Ka ipimo, ng’at moro ma loso chuma e piny Ulaya ma tiyo gi tani 1.4 mag CO2 e tani achiel chulo mana nus mar chumano.
Namba ma kamago ok bed e spredsheet. Giketo gik moko e orda mag nyieo. Jachiw mwandu ma data mare mar muya marach ok yudre kata ma ok oyang maber biro luwo kwan mar pim mar EU. Kendo namba iketo malo gi ng’iyo mondo ojiw ji mondo otim gik moko e yo maler. Gima wuok e tichno: jogo ma chiwo gikmoko ma ok nyal ndiko piny kaka giketo carbon e piny chulo nengo ma jogo ma gipiemgo ok chulo.
CBAM, e tim, en filta. Ok kuom chik, to kuom namba.
Kaka pogruok e kind nengo mar carbon loko piem mar jochiw gik moko mag chuma
Okang’ ma nitie e kind jogo ma chiwo tipo mag mtoka medore ahinya e yo achiel ma jogo ma ng’iewo gikmoko chako mana ng’ado nengo: ng’eny mar carbon.
Par ane jogo ariyo ma chiwo tipo mag chuma ma nigi ng’eyo matut: Giduto gin gi oboke mar IATF 16949, giduto ginyalo chopo dwaro maromre mag ng’injo, kendo giduto ginyiso nengo ma ng’ato nyalo ng’iewo. Jachiw A tiyo kod yo mar ng’ado mtoka (EAF) ma nigi weche ma ng’ato nyalo ng’eyo kuom gik ma ogolo kendo ma nigi kontrak mar teko ma nyalo dwokore, ma miyo ng’ato bedo gi teko mar CO2 ma romo tani 0.8 mag CO2 kuom tani achiel mar gik ma oting’o. Jachiw B tiyo gi yo mar ng’iewo gik ma ng’ato nyalo ng’iewo ma onge data ma oyang’, kendo otiyo gi gik ma EU oketo ma en tan 2.1 e tan achiel. CBAM ng’iewo gik ma opogore opogore: madirom €85-105 kuom tani achiel mar chuma ma nigi gik moko.
Mano oken richo mar ng’ado bura. E chenro mar mtoka ma nigi kwan maduong’ ma tiyo gi tan mia mang’eny mag gik ma itiyogo e tipo mag chuma higa ka higa, pogruokno chopo namba abich. Obiro medore higa ka higa kaka pesa ma ETS chiwo medore kendo kaka chiwo ma nono biro weyo nyaka higa mar 2034.Martipo mag aluminium, lando wachno en gima ng’eny moloyo. Aluminium ma piny China loso ma romo tani 12-13 mag CO2 e tani achiel, ka iporo gi ma piny Ulaya ma loso tani 6-7. Gima ng’ato nyalo ng’ado e wi aluminium ok ipim gi kwan mar euro, to ipim gi euro mia achiel.
Tim mag nyieo mwandu ma kawo nengo mar carbon kaka "chandruok mar ng'at machielo" keto lwetgi e yoo makare kuom pesa ma opondo mar jochiw mwandu ma pok giloso.
En kit ang’o ma jonyiew mtoka onego opar e kinde mar CBAM
Ka CBAM ng’ado piny mar jogo ma chiwo gikmoko, penjo bedo ni: gin jogo ma chiwo gikmoko mage ma kalo?
Gik moko adek mopogo jogo ma biro bedo gi thuolo mar ng’ado bura gi jogo ma biro wito thuolono:
- Data ma osetim nonro kuom gik ma owuok e kor lwasi, to oken kwan.Yo ma EU tiyogo mar kwano gik ma ng’ato golo e piny en yo ma ng’ato nyalo ng’eyogo. Otiyo e rang’iny mar kar tich, opogo pogruok e kind gik ma ng’ato golo e yo ma ok owinjore kod ma ok ogolo e yo ma ok owinjore, kendo oriwo gik ma ng’ato nyalo tiyogo e loso gik moko kaka ng’ato nyalo ng’iyo. Jalno ma nyalo chiwo fail mar data ma nigi namba mag karbon ma osetim nonro kendo ma ng’ato nyalo ng’iyogo opogore ahinya gi ng’at ma chiwo kwan mar ng’ato ma ng’ato nyalo ng’iewo kata ng’at ma dwaro ng’iewo gimoro.
- Gik ma itiyogo ma chal gi BOM mari.CBAM oting’o chuma kod aluminium sani, ka oket paro mar medo chuma mamoko 180 ma piny ma piny -mapek kod aluminium-mapek e higa mar 2028. Omiyo, jogo ma chiwo tipo mag chuma ma tiyo e kind anyuola ariyo mag gik moko, tipo mag chuma mag carbon,tipo mag chuma ma ok mak chilo, kod gik ma itiyogo e ng’iewo gikmoko, nyalo miyo jogo ma ng’iewo gikmoko obed gi thuolo achiel mar rito weche mag karbon kar chiwo ripot ma opogore opogore e kind jogo ma ng’iewo gikmoko mang’eny.
- Oboke ma tiyo e piny Ulaya.CBAM kelo ting’ mar luwo chike ng’ado ewi ng’at ma kelo mwandu mag EU. Jalno ma chiwo gikmoko ma rito ofis kata ofis matin mar piny Ulaya kawo achiel kuom ting’no achiel kachiel, ochung’ ne barupe mag carbon, oloso gi jotelo ma nigi ratiro e pinyno, kendo oloso chenro mar ng’ado bura e wi ng’at ma ng’iewo gikmoko e yo ma dwoko piny ywak ne ng’at ma ng’iewo gikmoko. Mano oken wach matin mar tich, to en ber mar gedo.
-Riwruok mag Kabon Matin-Los Yor Chiwo Mtoka Manyalo Siko
Jochiw ma locho e kinde CBAM ok bi bedo jogo ma kawo luwo chike kaka tich mar ng’ado bura. Ne gidhi bedo jogo ma rito weche mag carbon maler kaka giketo weche mag rito ber, kaka sistem ma dhi nyime kendo ma nyalo ng’iyo kendo ma miyo ji oyiego kapok oket lwedo kontrak.
Kae en kama "loso" weyo bedo wach mar loso mwandu kendo ochako bedo yo mar loso mwandu. Jalno ma ng’iewo kod ng’at ma chiwo gikmoko ma keto pesa e weche mag ng’iewo gikmoko, ng’iewo gik moko e rang’iny mar ng’iewo gikmoko, loso yore mag kwano, loso chenro mag ng’iewo gikmoko, gin gik ma gero gimoro ma nyalo tiyo kuom kinde malach moloyo winjruok mar ng’iewo gikmoko. Gigero chenro mar chiwo gik ma nyalo geng’o pek ma chike kelo ma ok okethore.
Kaka OEMs mag mtoka kod jonyiewo mag Tier -1, yiero en mayot: timo osiep gi jochiw ma winjo tie ni nengo mar carbon sani en gima nyalo lokore matek e kwan mar nengo mar piny, kata neno kaka yore mag nyiewo gikmoko ng’ado e yo ma ok owinjore gi adier.